Skip to main content
دسترسی سریع

باغی از کتاب

عاقل داند که گنج آسایش را                                  در کنج کتابخانه می‌باید جست

با وجود پیشرفت و رشد تکنولوژی و تغییر ماهیت بسیاری از ابزارها و وسایل ارتباط جمعی، هنوز هیچ پدیده‌ای نتوانسته جایگزین کتاب شود. اما همه کسانی که به مطالعه کتاب علاقه مندند، از اینکه در فضایی آرام و دلنشین، به‌دور از هر گونه دغدغه و آشفتگی خاطر ساعاتی را به مطالعه اختصاص دهند، لذت می‌برند. چراکه در این وانفسای زندگی شهری که اغلب به دنبال رفع نیازهای مادی و بهبود معیشت خود هستند، گاه به یاد می‌آورند که در خلائی گرفتار آمده‌اند و تلاش می‌کنند تا از دریچه معرفت روحشان را سیراب کنند و در محیطی سرشار از آرامش، اندک زمانی قرار گیرند، چرا که کتابخانه به عنوان قلب تپنده جامعه، خون حیات بخش علم و دانش را به پیکره جامعه می‌دمد.

حتماً علاقه مندان به مطالعه کتاب بر  این گفته صحه می گذارند که حضور در هیچ مکانی لذت بخش‌تر از کتابخانه‌ای نیست که در جای جای آن اندیشه سالیانِ نویسندگانی بس بزرگ هویداست که تمام عمر کوشیدند تا در لابه لای ورق‌های یک کتاب ردپایی از خود برای بشریت باقی بگذارند، آنچنان که سعدی گفت:

 

    هر باب از این کتاب نگارین که برکنی                     همچون بهشت گویی از آن باب خوشترست

 

با این وجود بنا بر دلایل مختلف از جمله نبود فرهنگ کتابخوانی در خانواده، مسائل اقتصادی، کمبود کتابخانه‌ها، عدم آموزش صحیح و مشکلات حوزه نشر، چندان که باید به فرهنگ کتاب خوانی توجه نمی‌شود، به طوری که در میان اعداد و ارقام متفاوت، زمان 12 تا 15 دقیقه، آمار سرانه کتاب خوانی در ایران را نشان می دهد که در مقایسه با سایر کشورها وضعیت اسفبار و نامطلوبی است.

همواره محققان در صدد بررسی علل و عوامل عدم توجه به فرهنگ کتابخوانی در جامعه بوده‌ و راهکارهایی را برای اشتیاق افراد مطرح کرده‌اند، قطعاً وجود کتابخانه‌ای غنی از منابع، در محلی آرام و به دور از هیاهوی زندگی شهری، می‌تواند عاملی برای ترغیب افراد به فرهنگ کتاب خوانی باشد. همگانی کردن کتاب در کتابخانه‌ها، زمینه گسترش علم در سطوح جامعه را فراهم می آورد، به طوری که نداشتن مطالعه به دلیل قیمت بالای کتاب ها، هرگز توجیه منطقی از سوی افراد نخواهد بود.

کتابخانه‌ها با توجه به قدمت، طراحی و معماری، مساحت و ظرفیت کتاب های موجود دسته بندی می‌شوند. یکی از مهمترین موارد در انتخاب بهترین کتابخانه ها، داشتن بیشترین منابع در آن کتابخانه است. اما نکته ای که حائز اهمیت بوده اشاره به این موضوع است که الزاما این کتابخانه ها بزرگترین کتابخانه‌های ایران ‌نیستند.

کتاب های خطی و غیر خطی، کتاب های سنگی، کتب مرجع و باستانی، پایان نامه ها و مجلات مهم و غیره همه در این کتابخانه ها جای گرفته اند. علاوه بر غنی بودن از منابع مختلف، یک کتابخانه باید محیطی امن و آرام برای افرادی مهیا کند که می خواهند در محیط کتابخانه مطالعه کنند. در این مقاله به معرفی بهترین کتابخانه‌ها پرداخته ایم.

سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران

اساسنامه سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده است. ریاست عالیه این سازمان بر عهده ریاست جمهوری است. کتابخانه ملی ایران، یک موسسه آموزشی، پژوهشی، علمی است. این مرکز در سال 1316 تاسیس شد و در سال 1381 با سازمان اسناد و مدارک فرهنگی ادغام شده و به شکل کنونی درآمد. وظیفه این سازمان جمع آوری و حفاظت از آثار ایرانی و غیر ایرانی است

سازمان کتابخانه و مرکز اسناد آستان قدس رضوی

کتابخانۀ مرکزی آستان قدی رضوی، از بزرگترین کتابخانه های خاورمیانه است که در شهر مشهد واقع شده است. تاریخ تاسیس این کتابخانه و شروع فعالیت آن به سال 363 هجری قمری باز می گردد. تا سال 1390، در این مرکز حدود 81 هزار نسخه کتاب خطی بوده است که 11 هزار نسخه از آن را رهبر معظم انقلاب آیت الله سید علی خامنه‌ای اهدا نموده است. این سازمان دارای یک اتاق فکر به منظور ارزیابی و تکمیل طرح‌ها و ایده‌های نو بوده تا به رشد و ترقی سازمان و ایران کمک کند.

کتابخانه مجلس شورای اسلامی

کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی یکی از مهمترین کتابخانه های ایران در زمینۀ حفظ کتاب های خطی است. این کتابخانه بالغ بر 60 هزار نسخه کتاب را در خود جای داده که 27.800 نسخه از آن کتاب های خطی‌اند. این کتابخانه بیش از یک صد سال سابقه داشته و سال 1287 تاسیس شده است. از دیگر کتاب‌های موجود در این مرکز می توان به کتب چاپی سنگی، اسناد تاریخی (مانند قراردادها و فرمان های حکومتی قاجار) نیز اشاره کرد.

کتابخانه و مرکز اسناد دانشگاه تهران

کتابخانه دانشگاه تهران در سال 1328 تاسیس شده است. این کتابخانه مجموعه‌ای از منابع علوم، فنون و ادب را در خود جای داده که شامل 1329 نسخه کتاب خطی است. کتابخانۀ دانشگاه تهران بیشتر در زمینۀ پژوهش و گردآوری آثاری مرتبط با اسلام شناسی، ایران شناسی و شرق شناسی فعالیت دارد. این کتابخانه مساحتی بالغ بر 22 هزار متر مربع داشته که شامل 5 طبقه مخزن کتاب است.

کتابخانه مرکزی دانشگاه فروسی مشهد

کتابخانه مرکزی دانشگاه فردوسی در سال 1350 در این دانشگاه تاسیس شد و سال بعد از آن به ساختمانی دیگر انتقال یافت. این دانشگاه موظف است تا کتاب های چاپی، غیر چاپی و الکترونیکی را گردآوری کرده و آنها را در دسترس پژوهشگران دانشگاه قرار داد دهد. این مرکز در حال حاضر بالغ بر 245 هزار کتاب را در خود جای داده است. کتابخانۀ دانشگاه فردوسی، دارای امکاناتی چون مخزن کتاب امکانات، کتاب‌های مرجع، نشریات و کتب خطی و سنگی است.

کتابخانه وزارت امور خارجه

کتابخانه وزارت امور خارجه در سال 1310 هجری خورشیدی در ساختمان وزارت امور خارجه تاسیس شد. دلیل تاسیس این مرکز ایجاد شرایط لازم برای کارمندان این مرکز بود تا در امور سیاسی، تاریخی، حقوقی، اقتصادی و اجتماعی اطلاعات کسب کنند. این کتابخانه از سیستم رده بندی کتابخانه کنگره برای طبقه بندی منابع خود استفاده کرده است. این مجموعه کتاب‌های خود را در اختیار تمام کاربران ( نه اینکه تنها کارمندان وزارت) قرار می‌دهد.

کتابخانه بزرگ آیت الله مرعشی نجفی

کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی، از بزرگترین کتابخانه‌های ایران است که بیشترین منابع را در خود جای داده است. این کتابخانه بالغ بر 250 هزار جلد کتاب چاپی و 31 هزار جلد کتاب خطی را در خود جای داده است. کتابخانۀ آیت الله با هزینۀ شخصی خود ایشان در سال 1344 تاسیس شد. ایشان در وصیت خود نوشته بودند که ”مرا در کتابخانه عمومی زیر پای محققان علوم آل محمد دفن کنید.

کتابخانه تخصصی تاریخ اسلام و ایران

کتابخانه تاریخ اسلام و ایران در سال 1374 با هدف تکمیل پژوهش در زمینه های تاریخی در قم راه اندازی شد. این کتابخانه فعالیت خود را با ۴ هزار جلد کتاب شروع کرد، اما هم اکنون تعداد کتب آن به 85 هزار جلد رسیده و هر روز به تعداد بازدید کنندگان آن نیز افزوده می‌شود. سیستم طبقه بندی این کتابخانه موضوعی است، چرا که تمام کتاب‌ها درباره تاریخ است.

کتابخانه مرکز اسناد و مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی

کتابخانه مرکز اسناد و دائره المعارف اسلامی در سال 1363 تاسیس شد. علت تاسیس این کتابخانه نیز گردآوری اطلاعات مکتوب و غیر مکتوب مورد نیاز محققان و نویسندگان مرکز خوانده شد، تا با استفاده از این منابع با سهولت و امکانات بیشتری به پژوهش و مطالعه ادامه دهند. این کتابخانه دارای مخزنی برای بالغ بر 138 هزار جلد کتاب خطی و غیر خطی است.

کتابخانه مرکزی و مرکز اطلاع رسانی دانشگاه شاهد

کتابخانه مرکزی دانشگاه شاهد، در سال 1369 تاسیس شده است. این کتابخانه در خیابان ژاندارمری واقع شده و مجموعه‌ای از منابع مختلف از کتاب‌های مرجع، پایان نامه، نشریات و منابع دیداری و شنیداری را در اختیار کاربران قرار می‌دهد.

باغ کتاب

باغ کتاب قلب فرهنگی بازار بزرگ ایران است که در منطقه 22 واقع شده است. این مجموعه که ترکیبی از معماری کلاسیک اروپایی و معماری ایرانی است، با استفاده از بیش از 5500 مترمربع تزئینات نفیس چوبی از چوب‌های درختان آفریقای جنوبی و گرجستان و سردیس مشاهیر، تصویری از یک کتابخانه بزرگ و مجلل را در معرض دید بازدیدکنندگان قرار می‌دهد.

این کتابخانه گنجایش ظرفیت 6700 جلد کتاب را دارد و دارای چندین فضای قرائت خانه و مطالعه و در واقع یک مرکز مطالعاتی است. همچنین باغ کتاب مجهز به سروری به حجم آثار علمی و فرهنگی دانشگاههای کشور است.

اغلب مجتمع های تجاری چند منظوره در دنیا مکانی را برای فروش کتاب اختصاص داده اند، اما نکته حائز اهمیت این است که بازار بزرگ ایران تنها مجتمع تجاری چند منظوره در دنیاست که دارای کتابخانه اختصاصی است که نه تنها به دنبال درآمدزایی از فروش کتاب نبوده، که با دغدغه ای فرهنگی- اجتماعی به دنبال ایجاد محیطی مطلوب برای دوستداران و علاقه مندان به کتاب بوده است، دغدغه ای که بیشتر اعتلای فرهنگ این آب و خاک را جستجو می کند، در غیر این صورت 70 درصد این مجتمع تجاری به امور فرهنگی، خدماتی و تفریحی اختصاص نمی‌یافت. ایجاد بستر مناسب برای کتابخوانی دغدغه ای است که با هر نگاهی انجام شده باشد، ستودنی است و باید به آن افتخار کرد.