Skip to main content

تاثیر مال‌ها بر مبادلات فرهنگی

جهان در آستانه سال 2020 میلادی شاهد پیشرفت‌های چشم‌گیری در زمینه تبادل اطلاعات و فرهنگ‌ها است.

امروزه نفس کشیدن در عصر تکنولوژی بشر را در جایگاهی قرار داده است که می‌تواند بدون اهمیت به آنکه در کجای این کره‌ خاکی زندگی می‌کند، پیله‌های تعصبات فرهنگی را بشکافد و با نگاه به مرزهای شیشه‌ای ارتباطات به فرهنگ جهانی شدن بیاندیشد.

این در حالیست که گاهی منافع اقتصادی و سیاسی ملل، انگیزه‌ای برای آغاز جنگ‌های نرم و تهاجم فرهنگی را به وجود می‌آورد.

گذری بر تاریخ معاصر کشور‌های توسعه‌یافته و کشورهای در حال توسعه، چشم اندازی برتاثیر انتشار فرهنگ‌ها و ارزش‌های اجتماعی بر پیشروی مرزهای حاکمیتی و اجتماعی است.

ایران با هزاران سال قدمت تمدّنی گستره‌ای است مملوء از ریشه‌های فرهنگی و سنّت‌ها و ارزش‌های ملّی و مذهبی که بی‌شک تا امروز در مصونیت آن از تهاجمات فرهنگی و حتی ضد فرهنگی نقش بسزایی داشته‌اند و نسل امروز وظیفه خود می‌داند که این میراث گران‌بها را برای آیندگان بر جای بگذارد.

همیشه بازارها به عنوان قلب اقتصادی شهر‌ها و گذرگاهی برای مسافران و جهانگردان در عین توجه به اقتصاد، عرصه‌ای برای تبادلات فرهنگی بوده‌اند. امروزه نیز وجود مال‌ها و مراکز تجاری‌ در بطن جوامع بزرگ‌تر این کارکرد را به عهده گرفته‌اند.

چند سالیست در شهرهای مختلف کشور شاهد تولد مال‌ها و مراکز تجاری و بازارها هستیم که گاهی نیاز است با نگاهی ریزبین به بررسی اهداف آن‌ها پرداخت.

حرکت به طرف غرب تهران سبب می‌شود تا با تعدادی از این مال‌ها و مراکز خرید مواجه شویم. آنچه در ذهن رهگذران نقش می‌بندد ابعاد فعالیت‌های اقتصادی و سودجویانه‌ی آنها است اما در میان آنها به مواردی مثل ایران مال برمی‌خوریم که تجسّم بخشیدن به فرهنگ و هنرهای ایرانی را به عنوان هدف اصلی خود تعریف می‌کند.

گشتی در بازار بزرگ ایران می‌زنیم تا با فضاها و فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی آن بیشتر آشنا شویم.

 

بازار سنّتی:

حتی پیش از ورود به بازار سنّتی، از ایوان ورودی با سقف و ستون‌های چوبی و هشتی‌های منقش، می‌شود حدس زد که قرار است به کجا وارد شویم.

ورودی

بازاری با حدود 2100 متر گچ‌بری شامل: کاربندی، مقرنس، کاسه‌سازی و تُنگ‌بری با طرح‌های اسلیمی، ترنجی و ... که با 4700 شاخه لوستر نورپردازی شده است تا یاد‌آور بازار‌های تاریخی شهر‌های مختلف کشور از جمله: تبریز، اصفهان، شیراز، قزوین، کاشان و قم باشد.

بازار کاشانبازار کاشانبازار قمقمتبریزتبریز

در دو طرف ایوان هشتی‌هایی وجود دارد که هر دو به راسته اصلی بازار ختم می‌شود. ابتدای راسته اصلی بازار با حوضچه‌ سنگی بزرگی پر از آب زلال مزیّن شده است که در ساخت آن از سنگ‌آب‌ بازار‌های باستانی الهام گرفته‌اند.

سنگ آبسنگ آب

در‌کنار ورودی‌ها و کمی جلوتر، لوستر‌های بلورین ایستاده‌ای وجود دارد که زیبایی این بنای سنتی را دوچندان می‌کند. هنوز جلوتر نرفته‌ایم که رنگ گرم دیوارها و نورپردازی‌های صورت گرفته را حس می‌کنیم. در دو طرف راسته اصلی وجود پنج دری‌های چوبی با شیشه‌های رنگی که اُرسی نام دارند ما را به عهد صفوی می‌برند.

ارسیارسیارسی

جستجوی کوتاهی در اطلاعات تاریخی بازارهای قدیمی ایران کافیست تا متوجه شویم حتّی در جزئیاتی مثل منبّت‌کاری‌ها، رنگ شیشه‌ها، نقاشی روی دیوارها و کتیبه‌ها از نمونه‌های اصلی غفلت نشده است.

کاشانsrt

در دو طرف راسته اصلی گالری‌های وسیعی با نام‌های (عقیق، الماس، فیروزه، زمرّد) پشت ارسی‌های چوبی انتظار علاقه‌مندان را می‌کشند تا جلوه‌ای از هنر اصیل ایرانی را در معرض دید عموم قرار دهند.

اولین گالری در سمت راست گذر اصلی سرای عقیق است که در آن فرش‌های دست‌بافت مناطق مختلف ایران برای بازدید و خرید به نمایش گذاشته شده است و می‌توان در آن فرش‌های فاخر ابریشم را حتّی تا متراژ 80 متر مربع به تماشا نشست.

فرش

در سمت چپ هم  سرای زمرّد توجه را جلب می‌کند که اشیا ارزشمند و ویژه‌ای از قبیل مجسمه و تابلوهای زینتی و... را به نمایش گذاشته است.

عتیقه

کمی جلوتر به تقاطعی می‌رسیم که علاوه بر چشم‌نوازی، به دلیل آن که در مرکز بازار واقع شده است احساس خاصی را به بازدیدکنندگان می‌دهد و برای بار دوم سنگ‌آب تیره رنگی درست زیر گنبدی با لوسترهای زیبا و گچ‌بری‌های نقاشی شده به چشم می‌خورد.

اینجا در واقع چهارسوی بازار است. در گذشته به تقاطع راسته اصلی و فرعی بازارها که معمولا در مرکز بازار قرار داشته‌اند چهارسو گفته می‌شده است.

در چهار گوشه چهارسو کتیبه نوشته‌هایی مزین به گچ‌بری‌های فاخر دیده می‌شود که ابیاتی ارزشمند از بنام‌ترین شاعران ایرانی سعدی، حافظ، مولانا و فردوسی با خط نستعلیق بر آنها نقش بسته‌اند.

لوستر

 

تالار آیینه:

گذر سمت راست این چهارسو ما را به تالار آیینه می‌رساند. موزه‌ای که برق آیینه های آن را می‌توان از پشت پنجره‌های مشبک و شیشه‌های رنگی هم دید. تالار آیینه یکی از بهترین نمونه‌های موجود این سبک از معماری است که از تالار آیینه مجلس شورای ملی سابق الگو گرفته شده و ساخت آن توسط استادان مجرب این هنر انجام شده است.

شورای ملیتالار

در این تالار که به میزبانی از مهمانان ویژه اختصاص دارد، دیوارها و سقف با بیش از 38 میلیون قطعه آیینه در گره‌های متعارف این سبک، آیینه‌کاری شده است. مقرنس‌هایی که در سقف کار شده در کنار لوسترهای موجود جلوه‌ای کم نظیر به خود گرفته است. فرش ابریشمی که کف این تالار را پوشانده است با مساحتی بیش از 120 متر مربع توسط هنرمندان اصیل ایرانی بافته شده است.

به چهارسو برمی‌گردیم، راسته اصلی بازار را ادامه می‌دهیم تا به سرای فیروزه در سمت چپ بازار برسیم. پشت درب‌های چوبی صنایع دستی فاخر ایرانی بازدیدکنندگان را به تماشا و خرید دعوت می‌کنند. نمایشگاه فیروزه یا تالار هنر، صنایع دستی شهرهای مختلف ایران از جمله ظروف مینا، سفال، خاتم‌کاری، آیینه‌کاری و ... را به نمایش گذاشته است.

صنایع دستی

درست روبه‌روی نمایشگاه فیروزه گالری الماس سوغات شهرهای مختلف ایران را عرضه می‌کند تا علاوه بر معرفی نقاط مختلف کشور سوغات آنها را نیز در معرض دید عموم قرار دهد.

سوغات

 

شربتخانه:

یکی دیگر از جاذبه‌های بازار سنتی شربتخانه است که در انتهای راسته اصلی بازار واقع شده است.

شربتخانه محلی است برای استراحت بازدیدکنندگان که با سرو نوشیدنی‌های اصیل ایرانی از مهمانان پذیرایی می‌کند. در تمام جلوه‌های بصری شربتخانه معماری ایران باستان نمود دارد.

شربت شربت

وجود تنگ‌بری‌ها،آیینه‌کاری‌ها و گچ‌بری‌ها زیر نور شمعدانی‌ها آرامش را برای بازدیدکنندگان به ارمغان می‌آورد. زیبایی کاشی‌های کار شده در کف و دیوار‌های شربتخانه یاد کاشی‌های هفت رنگ قجری را در خاطر زنده می‌کند.

کاشیکاشی

در فاصله چند قدمی شربتخانه حجرة لباس سنّتی وجود دارد که لباس‌های محلّی و سنّتی مناطق مختلف ایران را برای بازدید و فروش به نمایش گذاشته است.

وجود هشتی‌های انتهای راسته اصلی، تقارن صورت گرفته در معماری بازار سنّتی را بار دیگر گوشزد می‌کند.

 

کتابخانه جندی‌شاپور:

گذر زیر هشتی‌ها به ایوانی از سنگ و چوب ختم می‌شود که نقطه اتصال بازار و کتابخانه جندی شاپور است. کتابخانه ای وسیع که رنگ تیره‌ چوب به کار رفته در آن چشم بیننده را به خود خیره می‌کند.این کتابخانه که بیش از 3300 مترمربع وسعت دارد قلب فرهنگی بازار بزرگ ایران به شمار می‌رود. بی‌شک بالا بردن سرانه مطالعه کشور در راستای پیشرفت‌های فرهنگی غیر قابل چشم‌پوشی است.

این در حالی است که این کتابخانه‌ بزرگ در سه طبقه با بهره از هنر معماری ایرانی و با الهام از کتابخانه دانشگاه آکسفورد انگلستان یکپارچه از چوب ساخته شده است.

کتابخانهکتاب

وجود یک کتابخانه مجلل بهانه‌ای‌ست که علاوه بر به نمایش گذاشتن عظمت هنر ایرانی، محلی برای رویدادهای فرهنگی و اجتماعی را فراهم آورد.

کتابکتاب

هرچند که این کتابخانه در عین بی‌نظیری مانند دیگر کتابخانه‌ها با هزاران کتاب در موضوعات مختلف آماده ارائه خدمات است اما رویدادهایی نظیر رونمایی از کتاب، نشست‌های فرهنگی، هنری، فلسفی و... از دیگر اهداف کتابخانه‌ جندی‌شاپور است که به اهمیت وجود آن می‌افزاید.

 

پردیس سینمایی:

اگر سری به طبقه G3 بزنیم دیوارنگاره‌هایی که سکانس‌های ماندگار تاریخ سینمای ملی را به نمایش گذاشته‌اند راه دسترسی به مجموعه سینمایی را به ما نشان می‌دهند.

سینما

آنچه این مجموعه سینمایی را از دیگر رقبای فرهنگی خود متمایز می‌سازد علاوه بر سهولت دسترسی، کیفیت بالای آن است. نمایشگرهای کافه‌ مجاور سینما از اکران چندین فیلم به‌طور همزمان در پردیس سینمایی ایران‌مال خبر می‌دهد.

گیشه

این موضوع حکایت از آن دارد که 12 سالن سینما به طور همزمان در این مجموعه فعال است که طراحی دو ردیف VIP در تمام سالن‌ها و امکان حضور معلولین با ویلچر به صورت رایگان از جمله مواردی است که می‌توان به آن اشاره داشت.

وجود بزرگترین پرده نقره‌ای یکپارچه کشور و امکان پخش تصاویر با کیفیت  4k و بهره‌گیری از سیستم صدای دالبی در تمام سالن‌ها از ویژگی‌های کم‌نظیر این پردیس سینمایی به شمار می‌آید.

سالن

این سالن‌ها با تعداد بیش از 1800صندلی ظرفیت خوبی برای میزبانی از علاقه‌مندان این عرصه را دارد.

یکی دیگر از نقاط قوت و کم نظیر پردیس سینمایی ایران‌مال وجود 3 سالن VIP است که هر کدام از آنها با ظرفیت 17 نفر می‌تواند یکی از بهترین گزینه‌ها برای اکران‌های خصوصی و گروهی در ایران باشد.

vip

طراحان ایران‌مال از آنجا که توجه به کودکان را به عنوان آینده‌سازان این سرزمین از مهم‌ترین اهداف خود می‌دانستند توجه خاصی به طراحی یک سالن ویژه کودکان داشته‌اند که می‌توان از رنگ‌های شاد به کار رفته در صندلی‌هایش به راحتی از تشخیص آن برآمد.

کودک

 

کافه سینما:

درست یک طبقه پایین‌تر از مجموعه پردیس سینمایی، کافه سینما واقع شده است.

این بخش از مال محلی آرام و مناسب برای گپ و گفت های سینمایی است. این کافه از ویژگی‌های منحصر به فرد پردیس سینمایی ایران‌مال است که می‌تواند میزبان دورهمی‌های هنرمندان، اهالی سینما و رسانه باشد.

رونمایی از اکران فیلم‌های سینمایی که تاکنون انجام شده مهر تاییدی بر این ادعا است.

کافهکافه

 

کافه ورزش:

با چند قدم فاصله از کافه سینما به کافه ورزش می‌رسیم. کافه‌ای با ظرفیت پذیرایی از ورزشکاران و ورزش دوستان که علاوه بر میزبانی از مردم عزیز به برنامه‌های ویژه ورزشی می‌پردازد. وجود یک نمایشگر 250 اینچی از ویژگی‌های مهم این کافه است که بارها علاقمندان در آن به تماشای مسابقات ورزشی داخلی و خارجی نشسته‌اند.

کافهکافه

 

مسجد جامع محمد رسول‌الله:

از دیرباز تا کنون مسجد در جوامع اسلامی به‌ عنوان کانون اصلی ترویج فرهنگ و فعالیت‌های مذهبی مورد تاکید بزرگان بوده است. بیست و هشت بار تکرار کلمه مسجد در قرآن کریم و احادیث ائمه اطهار در باب تاثیر مسجد در سیر تعالی جوامع نمایانگر اهمیت آن است. پیوند میان مسجد و بازار موضوع تازه‌ای در ایران نیست.

مسجد

در‌صفحه صفحه‌ تاریخ ایران مساجد در دل بازارها مانند نگین انگشتری می‌درخشند.

بررسی آثارمعماری ایرانی-اسلامی باعث می‌شود تا به عمق این کلام پی برد. نقطه پیوند مسجد و بازار فراتر از مجاورت جغرافیایی است و همیشه مسجد به عنوان محلی برای ترویج اصول اخلاقی و اجتماعی در میان اهالی بازار از جایگاه ویژه‌ای برخوردار بوده است. معماری یکی دیگر از نقاط این پیوند است که همواره در طول تاریخ مورد توجه هنرمندان ایرانی بوده است تا آن را به میراث ماندگار فرهنگی تبدیل کند.

وجود یک مسجد جامع و 110 نمازخانه در بازار بزرگ ایران نشان می‌دهد که این موضوع یکی از دغدغه‌های اصلی سرمایه‌گذاران و طراحان آن است. توجه به نماد‌های ایرانی-اسلامی در معماری این مسجد به شکوه و زیبایی آن افزوده است.

به محض ورود به مسجد سنگ‌آب سفید‌رنگی که از آب زلال پر شده است وجود حوض‌ها در مساجد تاریخی یادآوری می‌کند.

سنگسنگگ

یکی از جاذبه‌های دیدنی مسجد فرش دستبافت یکپارچه و فیروزه‌ای رنگ آن به متراژ 800 مترمربع و منقش به طرح های اسلیمی است که شکوه و زیبایی کاشی‌کاری‌ها، گچ‌بری‌ها و کتیبه نوشته‌ها را کامل می‌کند.

مسجد

استفاده از رنگ‌های فیروزه‌ای، لاجوردی، سفید و آجری در تمام جزئیات معماری این مسجد در عین وقار، زیبایی خاصی به آن بخشیده است.

مسجدمسجد

در این مسجد دو کتابخانه تعبیه شده است تا نمازگزاران و بازدیدکنندگان به راحتی بتوانند به منابع ارزشمند فرهنگی و مذهبی دست یابند. بجا آوردن آئین‌های مذهبی علاوه بر اقامه نماز جماعت یومیه، زمینه‌ساز ترویج فرهنگ ارزشمند اسلامی در بازار بزرگ ایران شده است.

 

جمع‌بندی:

بازار بزرگ ایران با تلفیقی از معماری سنتی و مدرن که یاد‌آور تاریخ ایران و روزهای نه چندان دور دیگر کشور‌هاست، جایگاهی است برای جذب کانون توجه بازدیدکنندگان داخلی و خارجی که نقطه پیوند فرهنگ ملل را جستجو می‌کنند.

همواره ایرانیان با وجود باورهای ارزشمند مذهبی و التزام به آیین ایرانی و باستانی پذیرای برقراری ارتباط با فرهنگهای جوامع بشری بوده‌اند و فرهنگ کهن ایرانی نیز مورد توجه جهانیان قرار گرفته است.

در این میان وجود مراکز تجاری چند منظوره‌ای مثل ایران‌مال که علاوه بر توجه به حفظ ارزش‌های ملی، نیم نگاهی هم به فرهنگ‌های رایج دیگر ملل دارند می‌تواند بستری برای تبادلات سالم فرهنگی در راستای جهانی‌شدن باشد.