تیمچه حاج علی‌اکبر


«بازار سنتی» مجموعۀ بازار بزرگ ایران با نظر به احیای هویت و فرهنگ ایرانی- اسلامی طراحی و احداث شده است. این بازار با مساحت حدود ١٠ هزار متر مربع در قسمت غربی ایران مال واقع و با الهام از معماری بازارهای تاریخی تبریز، اصفهان، شیراز، قزوین، کاشان، قم؛ با هدف بازشناخت فرهنگها، آداب و رسوم سنتی ایران اسلامی و نمایاندن آن به مردم طراحی و اجرا شده است. مکانی که ضمن اتصال منطقی با پیکرۀ مدرن ایرانمال، محلی متفاوت، اصیل و تأثیرگذار برای اقدامات و برنامههای فرهنگی- اجتماعی است.

در طراحی و ساخت این بازار منحصربهفرد از زبدهترین و باتجربهترین کارشناسان و متخصصان مرمّت و ساخت مجموعههای سنتی استفاده شده است تا ضمن نمایش گوشههایی از معماری ایرانی- اسلامی سدههای قبل؛ زیرساختی مناسب برای عرضۀ هنر صنعت ایرانی و همچنین فروش صنایع دستی، سوغات و محصولات فاخر نقاط مختلف ایران فراهم شود.

کانون اصلی « بازارسنتی» موسوم به تیمچه حاج علی اکبر، همانند دیگر نظایر تاریخی بازارهای ایرانی، چهارسو است. چهارسو محل تلاقی دو گذر یا اصطلاحاً راستۀ اصلی و فرعی عمود بر هم است که بازار را به چهار بخش مساوی تقسیم میکند و فضاهای تجاری با مساحت ٥٠٠ تا ١٠٠٠ متر در چهار جهت این راستهها واقع شده و هر یک با گنبدهایی برگرفته از الگوی بازارهای ایرانی مسقف شدهاند.

در این بازار ۲۱۰۰ مترمربع گچبری شامل کاربندی، یزدیبندی، کاسهسازی، مقرنس و تُنگبری با طرحهای اسلیمی و شمسه و ترنجی و ۱۴۰۰ متر طول قطاربندی توسط استادکاران ماهر نقش بسته و مجموعاً بیش از ۴۷۰۰ شاخه لوستر سقفی و دیواری دستساز توسط استادکاران ماهر ایرانی در آن، نور و نما را در هم آمیختهاند.

علاوه بر تزئینات ساختاری مانند مقرنس، کاربندی، قطار مقرنس، یزدیبندی و ...؛ تزئیناتی مانند نقاشی با طرح و موقعیتهای اسلیمی، کشتهبری، گچبری، کاشیکاری و تُنگبری از جمله هنرهای معماری سنتی ایرانی است که در این بازار چشم را مینوازد و در طراحی تمامی آنها از نقش و رنگ تا فرم و موقعیت تزئینات؛ اصالت و تبار تاریخی، مطمح نظر و الگوی کار هنرمندان و طراحان بوده است.

چهار بخش تجاری و نمایشگاهی بزرگ بازار سنتی که با اسم سنگهای قیمتی فیروزه، عقیق، الماس و زمرد نامگذاری شدهاند، ارائه کنندۀ محصولات گرانسنگی از هنر ایرانیاند.

نمایشگاه فیروزه یا تالار هنر- صنعت ایرانی، بازاری است که صنایع دستی فاخر ایران شامل ظروف مینا، سفال، خاتمکاری، آینهکاری و ... عرضه میکند. نمایشگاه زمرد مرکز ارائۀ فرش دستبافت ایرانی است و در نمایشگاه الماس سوغات شهرهای ایران عرضه خواهد شد. در نمایشگاه عقیق نیز اشیای ارزشمند و ویژهای از قبیل مجسمه، تابلو و تابلو فرشهای نفیس و اشیای آنتیک در معرض دید عموم قرار خواهد گرفت.

بهرهگیری با دقت و البته پرهزینه از هنرهای ظریف و بعضا فراموششده معماری ایرانی اسلامی از آن جهت در طراحی مجموعۀ ایرانمال بهویژه بازار سنتی مورد توجه قرار گرفته تا تاکید شود که الگوهای تاریخی معماری و هنر ایران همچنان پویا و پاسخگوی نیازهای زندگی امروز است و ترکیب این معماری با عناصر و تجهیزات رفاهی روزآمد چون ملزومات روشنایی و تهویه و ...میتواند فضایی به مراتب منطبقتر با حیات اجتماعی و توسعۀ زندگی سالم و کارامد پدید آورد. در واقع اصالتبخشی به هویت انسان و نیازهای روحی او، کارکرد حقیقی معماری اصیل است که مبنای تمامی طراحیها در مجموعۀ ایران مال مبتنی برآن بوده است.

در ورای این معماری هویدا و نقوش روحافزا، اقدامات فنی و مهندسی بسیاری انجام شده تا معماری تاریخی بازار با شبکههای تأسیساتی و خدمات فنی و رفاهی مدرن مجموعه از قبیل سیستمهای تهویه،گرمایش ، سرمایش و... به گونهای هماهنگ شود که معماری آن دستخوش تغییرات نامتعارف نباشد.